«Chúng ta đều ráng giữ gìn sức khỏe để được sung sướng, có
bao nhiêu người ráng sung sướng để được mạnh khỏe?
— FRANK G. SLAWGHTER»

TỰA
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Mười năm trước khi dịch những tác phẩm của Dale Carnegie tôi đã có ý
nghĩ rằng chúng ta hiểu biết nhiều hơn cổ nhân nhưng khôn thì chúng ta
chưa chắc đã khôn hơn. Hai tác phẩm danh tiếng nhất của ông, tức cuốn
“How to win fronds and influence people" và “How to stop worrying and
start living", được hàng triệu độc giả hoan nghinh, thực ra có chứa những tư
tưởng nào mới mẻ đâu. Toàn là những lời khuyên của các bậc hiền triết từ
hai, ba ngàn năm trước như: Kỷ sở bát dục; vật thi ư nhân. Đắc nhất nhật,
quá nhất nhật, Quá tắc quy cung...
Gần đây đọc những sách phổ thông về một môn mới nhất trong y học,
môn tâm thân y khoa (médecine psychosomatique), tôi lại thấy chẳng những
trong phép xử thế, tu thân mà ngay cả trong cái thuật sống vui vẻ và khỏe
mạnh ta cũng cần phải ôn lại những lời của cổ nhân nữa.
Tôi không chối cãi rằng trong một thế kì nay, khoa học đã giúp chúng ta
biết thêm nhiều cách vệ sinh, diệt trùng, cách đề phòng những bệnh truyền
nhiểm..., nhờ vậy mà số tử giảm đi trông thấy mà đời sống trung bình của
chúng ta tăng lên được vài chục năm; nhưng cũng từ khoảng một thế kỳ nay
chúng ta mắc thêm nhiều bệnh không thấy được hoặc ít thấy ở thời cổ, như
bệnh huyết áp cao, bệnh lở bao tử, bệnh trĩ, bệnh thần kinh suy nhược..., mà
nguyên do chỉ tại chúng ta tuy chú trọng đến phép vệ sinh mà không theo
phép dưỡng sinh của tổ tiên.
Mới cách đây ba chục năm, các nhà y học và các nhà tâm lý học phương
Tây tìm ra được điều này là từ 50% đến 75% bệnh của chúng ta do xúc động
chứ không phải do vi trùng gây nên, và muốn tránh bệnh đó (mà người Pháp
gọi là maladies d'origine émotive: bệnh do xúc động), thì phải thay đổi cách
sống, thay đổi tinh thần con người: Biết tự chủ để làm chủ hoàn cảnh, biết dễ
dãi, giản dị, yêu công việc và yêu người chung quanh... Mà biết sống như
vậy tức là biết phép dưỡng sinh của người xưa.
Tôi không được rõ phép dưỡng sinh của người phương Tây thời cổ nhưng
tôi biết rằng ở phương Đông, hơn hai ngàn năm trước, Trang Tử đã viết hai

thiên nhan đề là Đạt sinh và Dưỡng sinh chủ, đại ý là khuyên ta hai điều
dưới đây mà các bác sĩ và tâm lí gia hiện nay đã thí nghiệm và nhận là đúng:
1. Đừng tách rời vật chất với tinh thần, cả hai chỉ là một:
2. Phải sống thuận theo thiên nhiên.
Mà chẳng riêng gì Lão Trang, ngay môn đệ của Khổng giáo cũng có một
lối sống khoáng đạt, vui vẻ: về vật chất thì giản dị, quả dục, không để cho
vật làm lụy ta; về tinh thần thì khoan hòa, không oán trời, không trách ngươi,
làm hết sức mình, rồi mặc cho việc xảy ra sao thì xảy.
Cổ nhân sáng suất thật!
Nhưng như vậy không phải là những sách ngày nay đều vô dụng. Nó vẫn
có ích, ta vẫn nên đọc nó vì hai lẽ:
— Nhiều chân lí cổ nhân do trực giác hay kinh nghiệm tìm ra được thì
ngày nay những nhà bác học nhờ thí nghiệm mà chứng minh lại được, thành
thử đọc sách của những nhà này, ta hiểu rõ hơn, tin chắc hơn. Mà có hiểu rõ,
có tin chắc thì mới dễ thực hành. Trí mà càng tinh thì hành càng dị. Chẳng
hạn cổ nhân biết rằng có vui vẻ mới khỏe mạnh, nhưng sự lo lắng ảnh hưởng
xấu tới cơ thể ra sao thì cổ nhân không biết, hoặc chỉ biết một cách lờ mờ,
còn ngày nay nhờ các nhà bác học mà chúng ta biết rằng những xúc động
khó chịu ảnh hưởng tới từng quả tuyến, tới hệ thống giao cảm cách nào rồi
gây nên những bệnh nào.
— Huống hồ các nhà bác học vẫn phát minh được những điều mớn.
Thuyết mặc cảm của Freud, phương pháp trị bệnh do xúc động mà bác sĩ
John A. Schindler đề nghị mươi năm nay chẳng hạn đều là những tấn bộ mà
ta cần biết để hiểu mình, hiểu người rồi dễ gây hạnh phúc cho mình và cho
người.
Từ trên mười năm nay tôi bị vài chứng bệnh khó trị, mãi gần đây tình cờ
đọc ít cuốn sách về Tâm thần y khoa của Mỹ mới biết rằng những bệnh đó
do xúc động gây ra, và tôi đã áp dụng được một phần những lời khuyên của
tác giả những sách đó, nhất là của bác sĩ John A. Schindler, nhờ vậy mà bệnh
giảm được ít nhiều, thứ nhất là tôi đã bỏ được cái tâm trạng lo lăng về bệnh
mà sống vui hơn, mạnh hơn. Thấy vậy tôi chép lại trong tập này những điều
tôi đã hiểu được để giúp độc giả đề phòng những bệnh do xúc động khi bệnh
chưa phát, và thay đổi cách sống mà cải thiện sức khỏe khi bệnh đã phát rồi.

Sách tuy mỏng mà vạch cho bạn được một phép dưỡng sinh, cả một nhân
sinh quan nữa đây Nhưng nó có ích lợi hay không thì còn tùy bạn có chịu áp
dụng nó hay không.
Để viết cuốn này chúng tôi đã dùng tài liệu nhiều nhất trong cuốn How to
live 365 days a year của John A. Schindler (Prentice - Hall Inc, New York)
nên cũng xin mượn nhan đề cuốn đó để đặt tên.
Sài gòn ngày 1.2.1962

CHƯƠNG I
TỪ 50 ĐẾN 75% BỆNH NHÂN KHÔNG ĐƯỢC TRỊ
ĐÚNG PHÉP
Những tấn bộ của Y khoa trong một thế kỉ nay
Trong khoảng một trăm năm nay, khoa Tây y đã tiến ghê gớm.
Trước hết là môn vi trùng trị biện pháp (bactériothérapie) đã cứu được
không biết bao nhiêu nhân mạng. Từ khi Pasteur chứng minh được rằng
những bệnh truyền nhiễm do vi trùng gây ra, rồi các nhà bác học nối gót ông
tìm những cách đề phòng vi trùng, khử trùng, diệt trùng hoặc những cách
làm cho cơ thể quen chống cự với vi trùng thì trong sự chiến đấu với vi
trùng, phần thắng lần lần về chúng ta. Nhất là từ 25 năm nay, nhờ những
thuốc sulfamide, pénicilline và vô số thuốc trụ sinh mỗi ngày mỗi nhiều và
mỗi mạnh, ở các nước văn minh tuyệt nhiên không còn những bệnh dịch
nữa. Chẳng hạn bệnh dịch hạch, mối kinh khủng của loài người thời trước,
có lần đã giết 25.000 người ở thế kỉ XVI, ngày nay có xuất hiện ở nơi nào thì
trong mươi ngày là trị được, chết nhiều lắm là mươi người, chứ không hơn.
Bệnh chết nhiều lắm là mươi người, chứ không hơn. Bệnh sốt rét không còn
đáng sợ nữa, bệnh dịch tả cũng vậy, có thể ngăn lại được liền, bệnh sưng
màng óc đã trị được, bệnh tủy viêm rồi cũng sẽ hết nguy hiểm và nhiều bác
sĩ hi vọng trong một tương lai gần đây, nhân loại sẽ không còn biết chứng
lao phổi.
Môn ngoại khoa cũng đã thực hiện được những kì công nhờ sự tấn bộ của
môn giải phẫu, cách chặn đứng sự xuất huyết, cách đánh thuốc mê, cách
ngăn ngừa cơ thể làm độc, nhất là cách tiếp huyết. Người ta nối được mạch
máu, vá được bao tử, thay được mắt, thay được thận... Có thể rằng một ngày
kia, cơ thể con người sẽ như một chiếc xe hơi, bộ phận nào hư hỏng thì dùng
khoa giải phẫu mà thay bằng một bộ phận mới.
Để bồi bổ cơ thể, người ta đã biết dùng cách phối hợp (synthèse) mà chế
tạo được nhiều thứ sinh tố, nhiều kích thích tố (hormone) và gần đây, tạp chí

Selection du Readers Digest đăng tin rằng người ta đã tìm ra được nhiều điều
lạ về các nhiếu tố (engyme) có thể trị được bệnh cancer, làm ngưng lại trạng
thái già nua và thay đổi màu da của các giống người: người da đen sẽ thành
da trắng, da vàng, tùy ý.
Thực là không ai tưởng tượng được trong vài ba thế hệ nữa, tây y sẽ tiến
tới đâu!

Một thứ bệnh cũ mà mới: Bệnh do xúc động
Nhưng hiện nay, tình trạng chưa có gi đáng mừng cho lắm. Hễ trị được
những thứ bệnh này thì lại có những bệnh khác phát ra, nhất là tại các xứ kỹ
nghệ phát triển mạnh như Anh, Mỹ, Pháp, Đức...
Theo các nhà truyền giáo Âu châu thì tới một thời gan đây, người Trung
Hoa không biết những bệnh huyết áp quá cao (hypertension), lở bao tử
(ulcère à l'estomac), ruột dư (appendicite) nhưng các thanh niên Trung Hoa
du học ở Âu, Mỹ về thì một số bị bệnh huyết áp quá cao. Người da đen ở
Châu Phi cũng không bị chứng đó, mà người da đen ở Mỹ thì cũng như
người Mỹ vậy.
Ông Halliday ở Anh bảo rằng trong ba chục năm, từ 1909 đến 1938, số
người bị bệnh lở bao tử tăng lên 313%; ở Mỹ chỉ một cuộc thế chiến vừa rồi
đã làm cho số người bị bệnh đó tăng lên gấp ba.
Bệnh trĩ không phải là một thứ bệnh mới, người Trung Hoa đã biết nó từ
lâu, nhưng hồi này cũng tăng lên dữ dội. Cứ đọc những mục quảng cáo trên
báo chí thì thấy rõ điều đó. Trước chiến tranh, ở Sài Gòn - Chợ Lớn có
chừng vài nhà Đông y chuyên trị bệnh trĩ, bây giờ thì không biết có mấy
chục nhà; mỗi một tỉnh nhỏ như tỉnh Long Xuyên cũng có vài nhà, và theo
sự nhận xét của nhiều người thì tại các châu thành, trung bình mỗi nhà có
một người mắc bệnh đó, không nặng thì nhẹ.
Còn nhiều bệnh khác, loài người đã biết từ lâu, nhưng thời này mỗi ngày
một tăng, như bệnh nhức mỏi, đau tim, suyễn, sán khí (hemie), đau thận, đau
ruột, đau thần kinh... Ở Mỹ, những bệnh nhân mắc những chứng kinh niên
đó chiếm tới nửa số giường ở các dưỡng đường, mà con số đó chưa hề thấy

giảm. Những bệnh đó không do vi trùng gây ra mà do xúc động, người Pháp
gọi là maladie d'origine emotive, viết tắt là M. O. E.
Ông John A. Schindler trong cuốn How to live 365 days a year bảo: “Nếu
ngày mai hoặc hôm nay có một người Mỹ nào đau thì có 50 phần trăm chắc
chắn rằng người đó đau vì xúc động. Nói cách khác : Một bộ sách y học rất
dày đã kê khoảng ngàn chứng bệnh của loài người cho sinh viên học, mà một
trong ngàn bệnh đó, bệnh do xúc động, cũng thông thường bằng chín trăm
chín mươi chín bệnh khác gồm cả lại”. Dưỡng đường Oshsner đã thống kê,
thấy rằng 500 người đau bao tử hoặc ruột thì có tới khoảng 370 người (ba
phần tư) đau vì xúc động; và đại học trường Yale cũng nhận thấy rằng cứ
100 người tới khám bệnh xin toa thì có tới 76 người bị bệnh xúc động. Vậy
thì tỉ số những người đau vì xúc động không phải chỉ là 50% mà tới 75% lận,
và có người đã bảo rằng bệnh do xúc động là một chứng bệnh của thời đại.

Nguyên do là tại đời sống của ta
Từ đầu thế kỉ tới nay, đời sống của người phương Tây trái đời sống thiên
nhiên quá; và từ sau đệ nhị thế chiến, tại các châu thành, chúng ta cũng lây
cái lối sống của họ.
Chúng ta cũng sống vội vã như họ, tinh thần luôn luôn bị kích động như
họ. Khoa học tấn bộ máy móc phát triển thì đời sống cũng dễ chịu hơn thật;
nhưng đồng thời, dục vọng và nhu cầu của ta cũng tăng lên, và muốn thỏa
mãn những dục vọng và nhu cầu đó, ta phải làm việc nhiều hơn, tính toán
nhiều hơn, thành thử bận rộn hơn cổ nhân, mặc dầu, theo các nhà khoa học,
nền kỹ nghệ đã giúp cho nhân loại ngày nay, trung bình mỗi người có được
cả chục tên nô lệ (tức máy móc: có những máy mà năng lực gấp ngàn, gấp
vạn năng lực của một dân nô lệ thời xưa) để sai khiến.
Mới bốn năm chục năm trước, ông cha ta chỉ cần ăn lấy chắc, mặc lấy
dày. Ngày nay, cả trong giai cấp cần lao, ai cũng mong ăn lấy ngon, mặc lấy
đẹp. Đó là một tấn bộ hiển nhiên; nhưng nếu tấn bộ đó làm cho con người lệ
thuộc quá đáng vào vật chất, đến nỗi sinh ra ốm đau, chua chát, gắt gỏng thì
vấn đề cần phải xót lại.

Tôi xin đưa vài thí dụ: trên ba chục năm trước, giới trang lưu ở Hà Nội
may một chiếc áo the, vài chiếc quần vải chúc bâu thì bận được một hai năm;
ngày nay cả những người giúp việc nhà, tiền công bảy tám trăm một tháng,
cũng mỗi năm may ba bốn chiếc áo mới: áo cũ chưa rách, nhưng bạc màu,
hoặc kiểu hoa không hợp thời nữa, thế là bỏ đi làm giẻ! Nói gì tới giới trung
lưu và thượng lưu: mấy năm trước, người ta mua một cái máy thu thanh kiểu
tối tân, bây giờ máy vẫn còn tốt, nhưng phải sắm thêm một chiếc transistor
cũng kiểu tối tân nữa; rồi đây khi xuất hiện loại transistor chỉ nhỏ bằng hộp
quẹt thì chắc chắn mỗi nhà cũng phải có một cái. Ai có tiềnchơi xe hơi thì
cũng muốn một hai năm đổi một kiểu. Bàn ghế, đồ đạc, nhà cửa... cũng vậy,
luôn l uôn phải là kiểu mới.
Tất nhiên, sự xa xỉ có thành một nhu cầu thì hàng hóa mới khỏi ứ đọng,
công nhân mới có việc làm mà kỹ nghệ mới tiến; nhưng nếu các kỹ nghệ gia
ở khắp thế giới, nhất là ở các nước tiền tiến, biết thỏa thuận với nhau, lập
một kế hoạch mềm dẻo, lo sản xuất những thứ cần thiết cho già nửa số nhân
loại đừng thiếu ăn, thiếu mặc hiện nay, hơn là sản xuất những xa xí phẩm
cho một số người chỉ hưởng thụ, thì những mâu thuẫn, xung đột trên thế giới
sẽ giảm đi nhiều, mà lối sống của chúng ta sẽ giản dị hơn, những bệnh do
xúc động cũng bớt tai hại, vì khi giai cấp thượng lưu sống giản dị, thì những
giai cấp dưới cũng sống giản dị, không ganh đua nhau về những cái phù hoa
nữa.
Nền văn minh cơ giới chẳng phải chỉ có hại cho ta về phương diện tinh
thần - dục vọng của con người tăng lên hoài không làm sao thỏa mãn nổi mà còn có hại về phương diện vật chất nữa, và vật chất ảnh hưởng ngược lại
với tinh thần.
Sự ồn ào, sự thiếu không khí trong sạch, sự chui rúc trong những phòng
chật hẹp ở các châu thành làm cho con người dễ quạu quọ, mắc bệnh thần
kinh. Theo bác sĩ Pierre Vachet trong cuốn Les maladies de la vie moderne,
thì ở bên Anh, 28 phần 100 đàn ông và 37 phần 100 đàn bà thần kinh suy
nhược vì tiếng động. Tiếng động ảnh hưởng tới nội tiết tuyến, tới thần kinh
hệ, làm cho người ta thấy mệt mỏi, có khi đau bao tử, đau gan, mất ngủ,..
Những máy thu thanh mở oang oang trong những căn nhà sát vách nhau,
những chiếc xe máy dầu nổ rồ rồ trong những ngõ hẹp, ảnh hưởng tới sức

khỏe dân chúng ra sao, vấn đề đó cũng đáng cho bộ y tế nghiên cứu.
Nạn thiếu nhà, thiếu không khí trong sạch, còn tai hại hơn. Không nói đến
đời sống thiếu vệ sinh trong những ô chuột mà đô thị nào cũng có; ngay đến
đời sống trong những buyn-đinh cũng không lành mạnh gì cả. Tại châu
thành Poissy, (Pháp) người ta đã làm thống kê, thấy rằng dân số sống trong
các căn phố lầu chỉ bằng 3,5 phần 100 dân số châu thành mà tỉ số thiếu nhi
phạm pháp lên tới 23 phần 100. Ở ngoại ô Paris, nơi nào nhiều nhà máy,
không khí nhiễm độc, thì mạnh như loài thông, cũng cằn cỗi chết lần. Tới
cây còn “đau”, huống hồ là người.
Lại thêm sự ăn uống tại các đô thị cũng không hợp cách. Người nghèo thì
thiếu ăn, người giàu thì ăn nhiều quá[1], thức ăn lại it khi tươi, đôi khi còn có
chất độc; chưa có nước nào kiểm soát được hết những đồ hộp để xem có
chứa những chất hóa học có hại hay không, và ngày nay người ta đã bắt đầu
lo rằng sự tạm dụng những chất hóa học đế giết sâu bọ có thể nguy cho sức
khỏe của con người.
Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất gây những bệnh do xúc động, chính
là đời sống bất an của thời đại này. Năm 1961, ông Charles Percy Snow,
trong một cuộc hội nghị giữa các nhà khoa học ở Mỹ đã tuyên bo rằng: “Nếu
chúng ta không lo tài binh ngay thì không đầy mười năm nữa, tai nạn (tức
chiến tranh nguyên tử) sẽ không thể tránh được. Đó là một điều chắc chắn
tuyệt đối và tất cả những người trí óc còn lành mạnh phải hợp lực nhau giải
quyết cho xong vấn đề ấy”.
Ông tuyên bố lời đó chưa đầy một năm thì đệ tam thế chiến xuýt xảy ra
thật. Tháng 10 năm ngoái, vì vụ Cuba mà những hỏa tiển mang đầu nguyên
tử, những máy bay phóng pháo nguyên tử ở Mỹ chỉ đợi lệnh là hoạt động,
đưa cả Mỹ Nga, cả nhân loại nửa vào cảnh tiêu diệt gần như hoàn toàn.
Chúng ta đương sống ở một khúc quẹo của lịch sử: không có gì bảo đảm
cho tương lai cả, về mọi phượng diện: chính trị, xã hội, kinh tế, vì hễ đại
chiến mà phát ra thì mọi giá trị nhất đán sẽ tiêu tan hết, mà hiện nay, trên thế
giới, ngòi chiến tranh âm ỷ cháy ở sáu bảy nơi, ở Đông Nam Á, ở Triều
Tiên, ở Ấn Độ, ở Tây Á, ở Trung Mỹ, Nam Mỹ, ở Trung Âu. Ngay bây giờ
đây, nhưng giá trị truyền thống của nhân loại, như sự siêng năng làm việc, sự
đoàn kết, tình bác ái, trong tâm lí đa số đã không được tôn trọng nữa: trước

tình thế bấp bênh người ta chỉ lo hưởng thụ cho thỏa thích, kiếm tiền cho
nhiều bằng đủ mọi cách rồi tiêu pha cho hết, chứ để dành làm gì trong cái
thời đại không có ngày mai này, thành thử người ta các đô thị lo rằng hễ nghỉ
ngày nào, không kiếm được ngày nào là sinh kế túng quẫn thêm ngày đó.
Một nền văn minh như vậy không thể gọi là tấn bộ được.
Khoảng năm trăm năm trước, trong một chuyến tàu qua Tân thế giới (tức
châu Mỹ), những thủy thủ của Christophe Colomb vì thiếu sinh tố trong thức
ăn, bị chứng hoại huyết, lợi sưng, răng rụng, năn nỉ Christophe Colomb thả
họ lên một đảo ở giữa Đại Tây Dương, để họ được chết trên đất, thây họ
khỏi phải làm mồi cho cá.
Christophe Colomb bằng lòng. Vài tháng sau, khi trở về Y Pha Nho, đi
ngang qua đảo đó, ông ngac nhiên thấy có người trên đảo vui vẻ vẫy vẫy. Lại
gần thì chính là những thủy thủ hoại huyết trước kia! Tưởng họ chết mà
không ngờ, họ lại khỏe mạnh, hồng hào lên. Hỏi họ thì họ đáp là nhờ ăn trái
cây, lá cây trên rừng mà hết bịnh. Một khi họ được trở lại đời sống tự nhiên
thì họ bình phuc rất mau.
Nhân loại ngày nay cũng như những thủy thủ đó. Đời sống cơ giới trong
các đô thị không hợp với chúng ta, nên mặc dầu y khoa rất tấn bộ, mà chúng
ta cũng không mạnh khỏe gì, tránh được những bệnh do vi trùng gây ra thì
lại mắc phải những bệnh thần kinh nguy hại hơn nữa. Phải tìm một lối sống
tự nhiên, phải tìm một cách dưỡng sinh để cho đời sống náo nhiệt, vội vàng,
lo lắng của thời này hết ảnh hưởng đến nội tiết tuyến và bộ thần kinh của ta.

Tại sao các bác sĩ ít nói đến những bệnh do xúc động
Chúng tôi dám chắc rằng một trăm độc giả đương đọc những trang này
thì cả trăm vị đã nhiều lần mắc thứ bệnh do xúc động và năm chục vị đang
mắc bệnh đó. Chính tôi cũng đương mắc nó đây, mắc từ mười mấy năm nay
rồi.
Tôi có một vết lở ở cuống bao tử, lại thêm bệnh trĩ cứ lâu lâu tái phát.
Tôi không muốn kể rõ bệnh trạng ra đây. Sợ nhàm tai độc giả, chỉ xin
thưa rằng hễ khi nào tôi phải lo nghĩ nhiều, hoặc chán nản thì những bệnh đó

tăng lên mà khi nào vui vẻ thì bệnh tự nhiên giảm đi. Riêng về bệnh loét bao
tử của tôi, tôi nghiệm thấy lúc nào gặp một chương rất khó viết, sửa đi sửa
lại vẫn không ưng ý, thì tôi thấy quặn đau ở dưới mỏ ác (sternum); những lúc
đó, tôi tạm ngưng viết nằm dài ra xoa chỗ đau và đọc một tiểu thuyết hấp
dẫn thì chỉ 15 phút sau là hết đau. Tôi mới nghiệm ra được điều đó từ mấy
năm nay, nhờ đọc vài ba cuốn phổ thông y học, nhất là cuốn How to live 365
days in a year của John A. Shindler, cuốn Votre corps et votre esprit của
Frank G. Slaughter, cuốn Les maladies de la vie moderne của bác sĩ Pierre
Vachet. Đọc những cuốn sách đó rồi nhớ lại lúc bệnh mới phát, tăng lên hoặc
giảm đi, tôi mới hiểu được rằng nguyên nhân chỉ do xúc động mà ra cả, và
tôi không quan tâm tới bệnh đó nữa, đỡ tốn tiền chữa; chứ trước kia, tôi cứ
tin rằng tại cơ thể tôi suy nhược, đi non chục ông bác sĩ, trước sau uống hàng
chục thứ thuốc bổ gan, bổ tim, bổ bao tử, bổ phổi, bổ thận, mà bệnh đâu vẫn
còn đấy.
Tôi không trách các ông ấy. Một số bác sĩ già rồi, không chịu học thêm,
hoặc không có thì giờ để học thêm, nếu có ngờ ngợ rằng những bệnh đó do
lo lắng mà sinh ra thì cũng không biết gì nhiều về các bệnh do xúc động,
không thể giảng giải cho tôi hiểu được vì những sách và tạp chí y khoa chỉ
mới nói về những bệnh đó từ hồi sau thế chiến vừa rồi thôi.
Một số khác có thể hiểu những bệnh đó, nhưng không biết cách trị ra sao,
và muốn giữ thân chủ, đành phải làm thinh mà áp dụng cách trị thông
thường, nghĩa là bệnh nhân kêu đau bao tửthì cho thuốc đau bao tử, kêu đau
gan thì cho thuốc đau gan, kêu bón thì cho thuốc nhuận trường, nếu quá
nhuận trường thì cho thuốc «chặt ruột» v.v. tóm lại là chỉ trị ngọn chứ không
trị gốc.
Vả lại ta nên tự đặt vào địa vị họ. Một bệnh nhân lại nhờ ta coi mạch, mà
ta bảo: «Cơ thể ông không làm sao hết. Bệnh của ông là do xúc động mà ra»
hoặc «Bệnh ông là bệnh thần kinh», thì không những bệnh nhân không thấy
nhẹ người được chút nào, mà còn nghi ngờ ta là gà mờ, có khi lại bất bình,
cho là ta muốn giễu họ, và rốt cuộc thế nào họ cũng đi tìm một bác sĩ khác.
Tôi không biết tại Sài Gòn này có bác sĩ nào chuyên về tâm thần y khoa
không (médecine psychosomatique)[2], nghĩa là khi trị bệnh không tách rời
thân thể ra khỏi linh hồn mà biết tìm những nguyên nhân tinh thần của các

chứng bệnh; nếu có thì những vị đó cũng khó hành nghề được vì muốn trị
cho đúng phép thì phải bỏ ra khoảng hai chục giờ để xét một bệnh nhân,
nghĩa là nếu mỗi ngày làm việc mười giờ thì phải hai ngày mới xét xong
được một bệnh nhân. Mà hiện nay, ngay ở những nước rất nhiều bác sĩ, như
Mỹ, mỗi ngày mỗi bác sĩ phải khám trung bình hai mươi ba con bệnh, còn ở
nước nhà, tôi biết có những bác sĩ cứ năm phút khám xong một con bệnh,
suốt tám giờ một ngày.
Ông John A. Schindler nói rằng, ở Mỹ phải có vài trăm ngàn bác sĩ
chuyên trị bệnh thần kinh mới đủ để trị hết những con bệnh đau vì xúc động
mà hiện thời chỉ có năm ngàn bác sĩ vào hạng đó. Tình trạng ở Mỹ mà còn
như vậy, thì tình trạng ở nước ta ra sao, chắc độc giả đã đoán được.

Và bác sĩ nào cũng chỉ trị ngọn
Kết quả là 50 phần 100 hoặc 75 phần 100 bệnh không được trị đúng phép.
Chỉ trị ngọn chứ không trị gốc. Một số bác sĩ thường chê các đông y sĩ là
dùng những thuyết bí biểm để loè bệnh nhân: «Nào là tại hỏa nó bốc cho nên
nhức đầu; nào là chân thủy hư, phải bổ kim để sinh thủy, mà kim tức là phế,
vậy phải bổ phổi; nào là âm thắng dương, hoặc dương thắng âm, cho nên
sinh bệnh…»; nhưng chính các bác sĩ đó cũng không hơn gì các ông lang, và
những danh từ của họ dùng tuy mới mẻ hơn, «Hypertension – Hypotension –
Insuffisance d'adrénaline»… có vẻ khoa học hơn, nhưng cũng chẳng giảng
được đích xác nguyên nhân của bệnh.
Trị ngọn như vậy thì cũng có một số ít bệnh nhân vì tin ở thuốc mà thấy
dễ chịu trong một thời gian, nhưng rồi sau bệnh trở lại, lâu thành kinh niên,
tốn không biết bao nhiêu tiền vào thuốc, chỉ làm giàu cho các nhà bào chế[3].
Bệnh ợ chua chẳng hạn mà bây giờ tôi biết chắc rằng 100 lần có 99 lần do
xúc động gây ra, các ông bác sĩ cho là tại bao tử đau dư nước chua
(hyperchlorhydrie) và để cho tan nước chua đó đi, người ta cho uống thứ
muối kiềm (sel alcalin) như bicarbonate de soude, do bác sĩ thiếu kinh
nghiệm, thiếu lương tâm, trị bậy mà mắc thêm một bệnh khác nữa, tiếng
Pháp gọi là maladie iatrogénique (iatros = y sĩ, ghénésis = tạo ra), nghĩa là

bệnh do y sĩ tạo ra.
Tôi đã một lần suýt bị một thứ bệnh như vậy. Tôi đau bao tử, lại một bác
sĩ kể bệnh xong rồi đưa những toa cũ của các bác sĩ trước cho ông coi. Có lẽ
ông ấy nghĩ rằng trị đủ các phương về bao tử rồi mà không hết thì có thể là
bao tử không đau mà gan mới đau. Ông ấy nắn gan rồi hỏi tôi:
— Từ trước ông có bị sốt rét lần nào không?
Tôi thực tình đáp:
— Mươi năm trước tôi làm việc ở miền Cà Mau có bị bệnh đó, nhưng
bệnh nhẹ thôi, trị ít lâu thì hết. Mới mấy năm trước, tản cư ở Đồng Tháp
Mười, trong một mùa nước, bị trong nửa tháng, về thành tôi đã rán trị và hai
ba năm nay không lên cơn nữa.
Ông ấy bảo:
— Bệnh đó khó hết lắm. Ông vẫn còn nọc sốt rét trong người, gan ông
yếu.
Rồi ông ấy cho tôi một hộp Quinimax.
Chích hết nửa hộp, tôi chỉ thấy mệt, khó chịu, nóng hầm hập trong người,
lại hỏi ông ấy, ông ấy bảo cứ tiếp tục chích hết hộp đi, nhưng tôi không dám
tin, nghỉ thuốc một tuần thì hết cảm giác hầm hập trong người; nếu nghe lời
ông ấy mà chích hết hộp đó, rồi có lẽ thêm hộp khác, thì có thể là tôi đã
mang thêm một maladie iatrogénique rồi.

Mục đích của tôi khi soạn cuốn này
Tóm lại, tình trạng của chúng ta hiện nay như vầy: cứ 100 người đau thì
có ít nhất là 50 người – có thể tới 75 người – đau vì xúc động; mà muốn hết
bệnh thì phải trị cả thể chất lẫn tinh thần, nhất là tinh thần; nhưng ở nước ta
không có những bác sĩ trị thần kinh, hoặc có mà không có bác sĩ nào áp dụng
tâm thần y khoa (médecine psychosomatique), chỉ chuyên trị ngọn chứ
không trị gốc, chỉ dùng những thuốc làm dịu cơn đau thôi, thành thử tốn
không biết bao nhiêu tiền cho tư nhân và cho quốc gia, mà bệnh vẫn không
hết, chỉ một ngày một tăng, may mắn thì mười người mới có được một người
giảm bệnh trong một thời gian đợi lúc khác lại phát lên mãnh liệt hơn trước.

Đó sự thực như vậy mà chưa thấy ai phổ biến cho dân chúng hay.
Chúng tôi không phải là y sĩ mà bàn về y khoa thì tất nhiên là mắc cái
bệnh nói bậy, nếu được các vị bác sĩ vạch lỗi cho thì thật là điều may. Chúng
tôi chỉ xin thưa với độc giả điều này: Chúng tôi đau bao tử và trĩ trên mười
năm nay, nhờ cả chục bác sĩ và đông y sĩ trị mà không hết, sau đọc cuốn
How to live 365 days a Year của John Ạ. Schindler mà biết được rằng những
bệnh đó do xúc động sinh ra, muốn trị nó thì phải làm chủ được cảm xúc của
mình, tránh những cảm xúc buồn rầu, bất mãn, mà rán sống cho vui vẻ; và
chúng tôi đã theo phương pháp của tác giả, kết quả là mấy năm nay, tôi đỡ
phải uống thuốc, khỏi phải trả tiền thù lao cho bác sĩ, mà bệnh giảm được
kha khá.
Sau chúng tôi lại được đọc thêm cuốn Votre Corps et votre Esprit của
Frank G. Slaughter và vài cuốn khác nữa như cuốn: L'Équilibre
Sympathique của Paul Chauchard, Comment Stabiliser votre Équilibre
Psychique của Bác sĩ Adré Bonnet, Les Prodigieuses Victoires de la
Psychologie Moderne của Pierre Daco, La Grande Aventure de la Médecine
của Kenneth Walker; và đọc xong chúng tôi nghĩ nên tóm tắt những điều
hiểu biết của chúng tôi về môn tâm thần y khoa, may ra mà giúp độc giả
kiếm được nguyên nhân bệnh của mình – những bệnh do cảm xúc – rồi tìm
một lối sống vui vẻ để giữ gìn sức khỏe. Những sách tôi kể trên chỉ là sách
phổ thông, chứ không phải là sách chuyên môn, mà chúng tôi không dám
chắc rằng đã hiểu kỹ những sách đó, vậy những điều chúng tôi trình bày
dưới đây tất nhiên là thô thiển, dám mong độc giả nghĩ đến sự thành tâm của
chúng tôi mà lượng thứ. Còn đối với các vị bác sĩ thì cái tội múa rìu qua mắt
thợ chúng tôi đã nhận trước rồi.

CHƯƠNG II
XÚC ĐỘNG GÂY BỆNH CÁCH NÀO?
Muốn tìm hiểu những bệnh do xúc động thì trước hết phải hiểu thế nào là
một xúc động? Có mấy loại xúc động? Loại xúc động nào gây nên bệnh? Nó
gây nên bệnh cách nào? Thường gây nên những bệnh nào?

Thế nào là xúc động?
Cuốn Danh từ triết học của nhà xuất bản Đại học (Huế) dịch émotion ra
xúc động, cảm xúc, tình cảm. Tôi lựa tiếng xúc động; nó có nghĩa mạnh hơn
cảm xúc và hợp với vấn đề tôi đương xét hơn. Khi ta trông thấy một vật gì,
nghe thấy một thanh âm nào, ngửi thấy mùi nào mà không thấy động trong
lòng thì ta chỉ có một cảm giác thôi; nếu ta thấy động trong lòng, hoặc vui
hoặc buồn, hoặc ghét hoặc thích, mà xúc động do ảnh hưởng, phản xạ tới cơ
thể ta, chẳng hạn là động tới những bắp thịt, mạch máu, hơi thở, nội tiết
tuyến của ta… thì ta có một xúc động. Nghĩa là cảm giác phải làm cho cơ thể
biến đổi nhiều hay ít, lâu hay mau thì mới gọi là xúc động được. Ta nên nhận
rằng nhiều khi một ý nghĩ – chẳng hạn ý nghĩ được gặp người thân, ý nghĩ
diệt kẻ thù – cũng làm cho lòng ta bừng bừng lên, hoặc vui hoặc giận, mạch
máu ta chạy nhanh; như vậy chẳng phải chỉ có cảm giác mà ý nghĩ cũng có
thể gây được xúc động.

Có hai loại xúc động
Trừ vài ngoại lệ không quan trọng, các xúc động có thể chia làm hai loại,
xét về phương diện ảnh hưởng của nó tới cơ thể con người:
Loại thứ nhất gồm những xúc động kích thích quá độ thần kinh rồi bộ
thần kinh truyền kích thích đó qua một cơ quan nào đó (tim, bao tử, gan…)
hoặc một bắp thịt nào đó, làm cho ta khó chịu. Do đó người ta gọi những xúc

động đó là những xúc động khó chịu như lo sợ, giận hờn, buồn chán, thất
vọng, ngại ngùng, bất bình…
Loại thứ nhì gồm những xúc động kích thích êm êm, cho ta thấy dễ chịu,
khoan khoái. Do đó, người ta gọi những xúc động đó là những «xúc động»
dễ chịu như vui vẻ, tin tưởng, hi vọng, can đảm, thảnh thơi, yêu đời…
Hầu hết, chỉ những xúc động khó chịu mới gây nên bệnh, còn những xúc
động dễ chịu dù phát tới một mức độ cực mạnh có thể làm cho cơ thể mất
thăng bằng trong một thời gian (vui quá hóa điên) nhưng không gây được
những bệnh kinh niên.

Xúc động gây bệnh cách nào
Sở dĩ những xúc động khó chịu gây nên bệnh là vì nó ảnh hưởng mạnh
đến cơ thể của ta. Ai cũng nhận thấy rằng có những người trong lúc bom nổ,
sợ quá, không ngăn được tiểu tiện hay đại tiện, một số em bé mới thấy cha
mẹ cầm roi quát tháo đã làm dơ quần; và nhiều người hễ trông thấy máu là té
xỉu hoặc buồn mửa. Có thể những người đó trước khi xúc động hay sau khi
xúc động đều bình thường, mà trong khi xúc động dây thần kinh dãn ra hoặc
co lại, làm cho cơ quan bài tiết như bị thả lỏng, hoặc làm cho mạch máu thu
súc lại, máu không lên óc được nữa mà té xỉu, hoặc làm cho bao tử thình lình
thun lại mạnh quá mà hóa buồn mửa.

Bệnh đột phát do xúc động mạnh
Nhiều khi chỉ một xúc động mạnh cũng gây một bệnh nặng. Ông John A.
Schindler kể chuyện một thân chủ của ông trước kia mạnh khỏe như thường,
bỗng một hôm hóa đau nặng: tim đập 180 lần một phút (bình thường chỉ đập
70-80 lần thôi) nôn mửa, không ngăn được tiểu tiện và đại tiện. Ông tận tâm
chữa cho ba tháng mới có hi vọng cứu được. Nguyên do chỉ là tại một buổi
sáng nọ, người đó vô phòng riêng của vợ, thấy vợ đã tự tử sau khi giết đứa
con một. Tức thì người đó phát đau, y như một người vừa bị cancer, vừa đau

tim, vừa ho lao, mặc dù cơ thể không hề thay đổi gì cả.
Một thí dụ nữa.
Một viên thanh tra tiểu học nọ, khỏe mạnh, vui vẻ, bỗng một hôm thấy
chóng mặt ghê gớm, rồi phải nằm liệt giường, hễ ngồi dậy là lảo đảo, buồn
mửa. Luôn mấy ngày như vậy, không thuốc gì làm dịu được. Rồi một buổi
sáng nọ, ông ta tỉnh dậy thấy hết bệnh, khỏe khoắn như trước.
Ông ta suy nghĩ và thấy rằng bệnh của ông hoàn toàn do xúc động.
Nguyên nhân như vầy:
«Trước đó ít tháng, một người bạn thân của ông, muốn vây ngân hàng
một số tiền lớn để làm ăn, nhờ ông đứng bảo lãnh cho.Ông thấy không có gì
đáng ngại, nên đem hết cả tài sản ra bảo lãnh cho bạn.
Nhưng ít lâu sau, người bạn bị một tai nạn xe hơi, có thể nguy tới tánh
mạng, phải nằm ở nhà thương cả tháng. Thời gian đó, ông ta lo quá: nếu bạn
không qua khỏi tai nạn, hoặc không trả xong món nợ ngân hàng thì gia tài
của ông tiêu tan hế...