https://thuviensach.vn

TIẾNG CHIM HÓT TRONG BỤI MẬN GAI
Nguyên tác: The Thorn Birds
—★—
Tác giả: Colleen McCulough
Người dịch: Phạm Mạnh Hùng
Dịch từ bản tiếng Nga của NXB Văn Học Moskva, 1980
Nhà xuất bản Văn Học - 2001
ebook©vctvegroup
27-07-2018

https://thuviensach.vn

Lời giới thiệu
Tiểu thuyết “Tiếng chim hót trong bụi mận gai” xuất bản hồi
mùa xuân 1977 cùng một lúc ở New York, San Francisco, London
và Sydney. Ít lâu sau nó được dịch ra bảy thứ tiếng, được bạn đọc
nhiệt liệt hoan nghênh và giới phê bình đánh giá cao. Suốt mấy
năm trời, nó là tác phẩm ăn khách nhất ở phương tây. Điều đó
cũng là công bằng, vì đây thực sự là một tác phẩm đặc sắc, có giá
trị trong văn học phương tây hiện nay.
Một điều đặc sắc nữa là tác giả của nó – Colleen McCullough
không phải là nhà văn chuyên nghiệp, trước đó hầu như không ai
biết tiếng. Khi tiểu thuyết “Tiếng chim hót trong bụi mận gai”
đem lại vinh dự cho tác giả thì McCullough vẫn chỉ là một nhân
viên y tế bình thường. Bà sinh ở Úc, bang New South Wales, trong
gia đình một công nhân xây dựng xuất thân từ Ireland. Thời
thanh xuân McCullough ở Sydney, đã từng học trường của nhà
thờ công giáo, từ bé đã mơ ước trở thành bác sĩ, nhưng không có
điều kiện để qua đại học y. Bà đã thử làm một số nghề – làm báo,
công tác thư viện, dạy học, rồi trở lại nghề y, qua lớp đào tạo
chuyên môn về sinh lý học thần kinh. Sau đó, bà đã làm việc tại
các bệnh viện ở Sydney, London, Birmingham, rồi sang Mỹ, làm
việc tại một trường y thuộc trường đại học Yale. Năm 1974 bà viết
cuốn tiểu thuyết đầu tiên, không có tiếng vang gì hết. “Tiếng chim
hót trong bụi mận gai” được thai nghén trong ngót bốn năm, rồi

https://thuviensach.vn

đầu mùa hè 1975, bà bắt tay vào viết liền một mạch trong mười
tháng. Suốt thời gian ấy, bà vẫn bận túi bụi công việc ở bệnh viện,
chỉ viết tác phẩm vào ban đêm và ngày chủ nhật.
Tác phẩm này có thể gọi là “Xaga về gia đình Cleary”. Xaga là
hình thức văn xuôi cổ có tính chất anh hùng ca, kể chuyện một
cách điềm đạm về những con người hùng dũng. Cuốn tiểu thuyết
này viết về lịch sử của nửa thế kỷ của ba thế hệ một gia đình lao
động – gia đình Cleary. Loại tiểu thuyết lịch sử gia đình từ trước
đã có những thành công lớn như thiên sử thi về dòng họ
Foocxaitơ của Gônxuôcthy, “Gia đình Tibô” của Rôgiê máctanh
duy Gar, “Gia đình Artamônôp” của M.Gorki. Đặc điểm chung
của các tác phẩm đó là số phận gia đình tiêu biểu cho số phận
của giai cấp tư sản, nó phản ánh sự phát triển và suy tôn của giai
cấp tư sản, các thế hệ sau đoạn tuyệt với nền tảng truyền thống
của gia đình. So sánh với những tác phẩm trên thì tác phẩm của
McCullough có sự khác biệt, có cái độc đáo riêng của nó. Trước
hết, đây là lịch sử của một gia đình lao động. Sự phát triển tính kế
thừa và đổi mới của ba thế hệ gia đình này là hình mẫu thu nhỏ
của lịch sử dân tộc. Các thế hệ sau kế thừa những nét tốt đẹp
nhất của gia đình – tính cần cù, tự chủ, tính kiên cường đón nhận
những đòn ác liệt của số phận, lòng tự hào gia đình, song đồng
thời có những đổi khác nhịp bước với thời đại. Nếu Fiona gan góc
chịu đựng mọi tai họa nhưng cam chịu số phận thì con gái bà là
Meggie đã tìm cách cướp lấy hạnh phúc của mình từ tay Chúa
Trời, và Justine, con gái của Meggie là một cô gái hiện đại, có
những chuẩn mực đạo đức hoàn toàn khác. Cuốn tiểu thuyết xây
dựng như truyện sử biên gia đình, tác giả tập trung vào những
xung đột tâm lý – đạo đức nhiều hơn là những vấn đề giai cấp –

https://thuviensach.vn

xã hội. Các nhân vật tuy vẫn chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh,
nhưng chủ yếu là ứng xử theo tính cách riêng của mình nhiều
hơn. Trong số nhiều nhân vật, nổi bật hơn cả là ba nhân vật –
Fiona, Meggie con gái bà và cha đạo Ralph de Bricassart. Meggie
có thể coi là nhân vật trung tâm của tác phẩm. Trong tiểu thuyết
có nhiều tuyến tình tiết, nhiều môtíp, đề tài, song tất cả đều phục
vụ câu chuyện chính, mối tình lớn lao trong sáng của Meggie và
cha de Bricassart.
Trong tác phẩm quy mô lớn này, những xung đột tâm lý – tinh
thần của các nhân vật quyện chặt với sự miêu tả tỉ mỉ toàn cảnh
lịch sử, địa lý, thiên nhiên. Thiên nhiên bao la, dữ dội nhưng có
cái đẹp hoang sơ riêng của nó như hiện ra trước mắt bạn đọc. Giá
trị nhận thức của tác phẩm do đó càng thêm đầy đủ. Mối quan hệ
giữa thiên nhiên và con người ở đây mang tính chất chung sống
hài hòa, thiên nhiên chưa kịp uy hiếp đến nguy cơ hủy diệt.
Tính hiện thực và tính lãng mạn trong tác phẩm này hòa lẫn
vào nhau tới mức thuần nhị. Sự miêu tả tỉ mỉ bằng hình thức của
bản thân đời sống, cả từ cách ăn mặc, lời ăn tiếng nói của nhân
vật, cho đến cách xén lông cừu, nếp sống hàng ngày.v.v…, lối kể
chuyện thong thả theo trình tự thời gian khiến cho tác phẩm gần
với loại tiểu thuyết hiện thực thế kỷ 19. Nhưng những tính cách
phi thường rực rỡ biểu hiện trong những biến cố đột ngột, đầy
hấp dẫn tạo nên màu sắc lãng mạn rất rõ nét. Một tác phẩm văn
học Mỹ thời nay, xa lạ với những cảnh hung bạo, với “sex”, với
“phản nhân vật” đưa bạn đọc trở về với những vấn đề “nhà” (theo
nghĩa quê hương) “cội nguồn”, “cha và con” mà lại được ham
chuộng đến như thế ở phương tây thì điều đó chứng tỏ những vấn
đề muôn thuở của nhân loại bao giờ cũng làm rung động lòng

https://thuviensach.vn

người ở bất cứ nơi nào trên hành tinh chúng ta.
• PHẠM MẠNH HÙNG

https://thuviensach.vn

Tặng Jin Ixtkhôup “người chị của tôi”

https://thuviensach.vn

Có một truyền thuyết về con chim chỉ hót có một lần trong đời,
nhưng hót hay nhất thế gian. Có lần nó rời tổ bay đi tìm bụi
mận gai và tìm cho bằng được mới thôi. Giữa đám cành gai
góc, nó cất tiếng hót bài ca của mình và lao ngực vào chiếc gai
dài nhất, nhọn nhất. Vượt lên trên nỗi đau khổ khôn tả, nó
vừa hót vừa lịm dần đi, và tiếng ca hân hoan ấy đáng cho cả
sơn ca và họa mi phải ghen tị. Bài ca duy nhất, có một không
hai, bài ca phải đổi bằng tính mạng mới có được. Nhưng cả
thế gian lặng đi lắng nghe, và chính thượng đế trên thiên đình
cũng mỉm cười. Bởi vì tất cả những gì tốt đẹp nhất chỉ có thể
có được khi ta chịu trả giá bằng nỗi đau khổ vĩ đại… Ít ra là
truyền thuyết nói như vậy.

https://thuviensach.vn

I
1915 – 1917

MEGGIE

https://thuviensach.vn

1

Ngày mùng tám tháng chạp năm 1915, Meggie tròn bốn
tuổi. Sau bữa ăn sáng, thu dọn xong bát đĩa, mẹ lẳng lặng giúi vào
tay bé một bọc giấy màu nâu và bảo bé ra sân chơi. Bây giờ
Meggie ngồi xổm dưới bụi kim tước cạnh cổng và sốt ruột mân
mê cái bọc giấy. Không dễ gì mở được lớp giấy bọc bền chắc bằng
những ngón tay lóng ngóng; tờ giấy phảng phất hơi hướng của
cửa hàng lớn ở Wahine, và Meggie đoán ra: cái vật ở bên trong
không phải đồ vật tự làm lấy, không phải của ai cho, mà kỳ diệu
thay, là vật mua ở cửa hàng.
Ở một góc bọc đồ bắt đầu lộ rõ một cái gì mỏng mảnh, óng ánh
vàng. Meggie càng nôn nóng phá bỏ lớp giấy bọc, bóc đi những
dải dài nham nhở.
– Agnes! Ôi, Agnes! – Nó nói bằng giọng trìu mến và chớp
chớp hai hàng mi, không tin ở mắt mình nữa: nằm giữa đám giấy
tơi tả là một con búp bê.
Dĩ nhiên đấy là phép mầu nhiệm. Cả đời Meggie mới được đến
Wahine có một lần – lâu lắm rồi, từ hồi tháng năm, nó được người
lớn cho đi theo vì nó là con bé ngoan. Nó leo lên chiếc xe hai
bánh bên cạnh mẹ và tỏ ra ngoan ngoãn không chê vào đâu được,

https://thuviensach.vn

nhưng vì xúc động, nó gần như không nhìn thấy gì và không nhớ
gì, trừ có Agnes. Con búp bê xinh đẹp ngồi trên quầy, diện ghê
lắm, váy phồng bằng lụa màu hồng trang điểm những đường viền
đăng ten màu cream lộng lẫy. Ngay lúc đó Meggie đã đặt tên cho
con búp bê là Agnes – nó không tìm ra cái tên nào kiều diễm hơn,
xứng đáng với con bé đẹp phi thường như vậy. Nhưng mấy tháng
dài đằng đẵng sau đó, nó chỉ mong nhớ Agnes một cách tuyệt
vọng. Meggie chưa bao giờ có một con búp bê nào, thậm chí
không hề nghĩ rằng búp bê là thứ dành riêng cho các em gái nhỏ
tuổi. Nó rất vui vẻ chơi còi tu huýt, súng cao su và những chú lính
thiếc méo mó mà các anh nó vất đi, tay nó bao giờ cũng lem luốc,
giày dính bùn.
Meggie thậm chí không hề có ý nghĩ Agnes là đồ chơi. Nó đưa
tay vuốt những nếp gấp của bộ áo váy màu hồng thắm, – bộ áo
váy lộng lẫy như thế chưa bao giờ nó nhìn thấy ở một người phụ
nữ nào trong đời thực – và nó âu yếm bế con búp bê lên. Tay và
chân Agnes có khớp nối, có thể xoay vặn và uốn gập tùy ý; ngay
cả cổ và cái eo lưng thon thả cũng uốn gập được. Mái tóc vàng
óng chải cao bồng và điểm những hạt ngọc, cái cổ màu hồng dịu
để hở và đôi vai ló ra dưới lớp đăng ten lồng bồng như bọt sóng
cài kim găm nạm ngọc. Gương mặt xinh xắn bằng sứ có tô màu,
không tráng men bóng, nom mờ dịu hệt như mặt người thật. Đôi
mắt đen linh lợi lạ thường sáng long lanh, hai hàng mi bằng sợi
lông thật, mống mắt lấp lánh bắn ra tia sáng và có đường viền
xanh sẫm; Meggie hoan hỉ nhận ra rằng nếu đặt Agnes nằm ngửa
thì mắt nó nhắm lại. Một bên má hồng có cái nốt ruồi đen đen,
cái miệng đỏ thẫm hơi hé mở, phô ra hàng răng nhỏ xíu trắng
muốt. Meggie thu chân lại cho thoải mái, thận trọng đặt con búp

https://thuviensach.vn

bê lên đùi và ngồi nhìn nó không dứt.
Con bé vẫn ngồi như thế dưới bụi cây khi Jack và Hughie ló ra
từ trong đám cỏ cao (ở sát hàng rào khó cắt cỏ). Tóc Meggie cũng
y như tóc của Cleary, chói rực như ngọn hải đăng: tất cả các con
trong gia đình, trừ Frank, đều phải chịu đựng trừng phạt đó –
đứa nào cũng tóc xoăn màu hung, chỉ có sắc thái khác nhau. Jack
vui vẻ hích khuỷu tay vào em: nom kìa. Chúng nhìn nhau, cười
khẩy và lén đến từ hai phía, như thể chúng là lính và vây bắt tên
phản bội người Maori[1]. Nhưng dù sao Meggie cũng không thể
nghe thấy tiếng động của chúng, nó chỉ mải mê với Agnes và lẩm
nhẩm hát điệu gì với con búp bê.
– Mày có cái gì đấy, Meggie? – Jack nhảy tới chỗ em gái. – Đưa
xem nào!
– Phải đấy, phải đấy, đưa xem đi! – Hughie vừa cười vừa hùa
theo, nó từ phía bên kia chạy đến.
Meggie ôm ghì con búp bê vào ngực, lắc đầu quầy quậy:
– Không! Nó là của em! Quà mừng ngày sinh đấy!
– Nào, đưa đây xem! Chúng tao chỉ xem lúc thôi mà!
Niềm kiêu hãnh và vui sướng át mất sự thận trọng. Meggie giơ
con búp bê lên cho các anh ngắm.
– Xem đây này, đẹp đấy chứ? Tên nó là Agnes.
– Agnes? Agnes à? – Jack làm ra vẻ hệt như nghẹn ngào. – Cái
tên mĩ miều quá, chậc – chậc! Chỉ nên gọi nó một cách giản dị là
Betty hay Margaret.
– Không, nó là Agnes.
Hughie nhận thấy cổ tay búp bê có khớp nối, nó huýt một tiếng

https://thuviensach.vn

sáo.
– Ê. Jack, nhìn xem này! Nó có thể cử động tay được!
– Thế à? Ta thử cái xem.
– Không, không! – Meggie lại ôm ghì con búp bê vào ngực, mắt
ứa lệ. – Các anh làm gãy mất. Ôi, Jack, đừng động đến nó, anh
làm gãy mất thôi.
– Hừ-ừ! – Bằng hai tay thô kệch ngăm đen và lem luốc, Jack
nắm chặt lấy hai cổ tay em gái. – Mày muốn tao vặn tay mày à?
Đừng có choe chóe lên, con bé hay nhè, không thì tao bảo Bob
cho đấy. – Nó bắt đầu giơ tay em ra mạnh đến nỗi hai tay con bé
trắng bệch ra, còn Hughie nắm lấy váy con búp bê mà giật. – Bỏ
ra, không thì khốn đấy.
– Đừng, Jack! Thôi xin anh! Anh làm gãy nó mất, em biết, gãy
mất! Ôi, buông nó ra! Đừng động đến, em xin mà!
Meggie rất đau, nó nức nở, giậm chân và vẫn ôm ghì con búp
bê vào ngực.
Nhưng cuối cùng Agnes tuột khỏi tay nó.
– A ha, được rồi! – Hughie gào lên.
Jack và Hughie loay hoay với món đồ chơi mới cũng mê mải
như em gái chúng trước đó, chúng lột bỏ khỏi búp bê bộ áo liền
váy, váy trong, quần lót có đường viền. Agnes trần truồng nằm
đó, hai thằng bé lôi kéo giằng giật nó, vắt một chân nó ra sau đầu,
còn đầu thì vặn phía sau ra phía trước, uốn gập và vặn vẹo đủ
kiểu. Nước mắt của con em không hề làm chúng mủi lòng, còn
Meggie cũng không nghĩ đến chuyện tìm sự cứu giúp ở đâu cả:
tục lệ trong gia đình Cleary là như vậy – không tự bảo vệ được
mình thì đừng hy vọng được ủng hộ và đồng tình, dù là một bé

https://thuviensach.vn

gái đi nữa.
Mái tóc vàng óng của búp bê rối tung, những hạt ngọc thoáng
hiện trong không trung và biến mất trong đám cỏ rậm. Chiếc
giày bụi bậm ban nãy vừa giẫm trong xưởng rèn xéo bừa lên bộ
áo váy bị vứt bỏ, trên má búp bê hằn một vệt đen đậm. Meggie vội
quỳ xuống, lượm bộ y phục nhỏ xíu để nó khỏi hư hại hơn nữa và
bắt đầu lục tìm trong cỏ: may ra có thể tìm được những hạt ngọc
vương vãi. Nước mắt làm nó quáng lòa, tim tan nát vì một nỗi đau
xót chưa từng biết – con bé chưa từng có cái gì riêng của mình
đáng cho nó đau buồn.
***

Frank vất cái móng ngựa vào nước lạnh làm dậy lên tiếng xèo
xèo, và cậu vươn thẳng người. Mấy ngày gần đây, lưng không đau,
có lẽ rút cuộc cậu đã quen quai búa. Đáng phải tập quen từ lâu
rồi, hẳn bố sẽ nói thế, đã nửa năm nay cậu làm việc trong xưởng
rèn. Bản thân Frank còn nhớ cậu đã được tiếp xúc với búa và đe
từ lâu rồi; cậu đo những ngày tháng ấy bằng mức oán hận và thù
ghét của mình. Bây giờ cậu quăng búa vào hòm đựng dụng cụ,
tay run run gạt mảng tóc đen duỗi thẳng xõa xuống trán và cởi
qua đầu chiếc tạp dề da cũ kỹ. Áo sơ mi nằm trên đống rơm trong
góc xưởng; cậu chậm rãi đi đến đấy và đứng một hai phút mở to
đôi mắt màu đen, nhìn bức tường, nhìn những tấm ván không
bào bằng ánh mắt thù ghét.
Frank vóc người nhỏ bé, cao không quá năm feet ba inches[2],
và vẫn còn gầy như một chú thiếu niên, nhưng đôi tay để trần đã

https://thuviensach.vn

nổi cuộn cơ bắp vì quai búa và làn da mờ, nhẵn nhụi không chê
vào đâu được bóng nhẫy mồ hôi. Trong cả gia đình, cậu khác hẳn
mọi người ở mái tóc và mắt thẫm màu, cặp môi mọng và sống
mũi rộng cũng không giống những người khác, sở sĩ như vậy vì
trong mạch máu của mẹ cậu có chút máu Maori, cái đó có ảnh
hưởng đến hình dáng của Frank. Cậu đã sắp mười sáu tuổi, còn
Bob mới hơn mười một tuổi tí chút, Jack lên mười, Hughie chín
tuổi, Stuart lên năm tuổi và bé Meggie ba tuổi. Chợt cậu nhớ ra:
hôm nay mùng tám tháng chạp. Meggie tròn bốn tuổi. Cậu mặc
áo và ra khỏi nhà kho.
Nhà họ ở trên đỉnh một quả đồi không cao lắm, từ nhà kho –
đây cũng là chuồng ngựa và xưởng rèn, – đến nhà chừng dăm
chục bước. Cũng như mọi ngôi nhà ở New Zealand, ngôi nhà này
bằng gỗ, thô kệch, chỉ có một tầng, nhưng dàn rộng theo bề
ngang: nếu xảy ra động đất thì vẫn có phần nguyên vẹn. Xung
quanh nhà um tùm những bụi kim tước dày rậm rực rỡ hoa vàng;
và cỏ thì xanh tươi mơn mởn, đích thực là cỏ New Zealand. Thậm
chí giữa mùa đông, có khi trong bóng rợp, sương giá suốt ngày
không tan, cỏ không bao giờ ngả sang màu hung, còn trong mùa
hè dài âu yếm, màu cỏ càng xanh rờn hơn. Mưa thì nhẹ nhàng,
êm ả, không làm gãy những chồi mầm và thân non ẻo lả, tuyết thì
không bao giờ có, còn mặt trời sưởi ấm vừa đủ để ấp ủ, nhưng
không gắt đến mức làm khô héo. Thiên tai dữ dội ở New Zealand
không phải từ trên trời giáng xuống, mà từ lòng đất phụt ra. Cổ
họng lúc nào cũng nghẽn lại vì thấp thỏm chờ đợi, lúc nào ở dưới
chân cũng cảm thấy cái rung động khó nhận thấy, tiếng ì ầm kéo
rền trong lòng đất. Bởi vì trong lòng sâu của đất vẫn ẩn khuất,
một sức mạnh kinh khủng không thể tưởng tượng nổi, cái sức

https://thuviensach.vn

mạnh mãnh liệt đến nỗi ba mươi năm trước nó đã quét sạch khỏi
mặt đất một trái núi khổng lồ; ở những quả đồi bề ngoài nom
hiền lành bỗng toác ra những vết nứt, những cột hơi nước rú rít
phụt ra, các núi lửa phun lên trời những cột khói cuồn cuộn,
nước các sông suối trong núi bỏng rẫy. Các hồ rộng lớn đầy bùn
lỏng sôi sục lên, nom sánh đặc như dầu, sóng ngập ngừng vỗ vào
những mỏm đá mà có lẽ sẽ không còn có thể tìm thấy ở chỗ cũ
khi đợt triều mới lại dâng lên, và bề dày của vỏ trái đất có chỗ
không quá chín trăm feet.
Tuy thế, đây vẫn là mảnh đất tốt lành, phì nhiêu. Trải rộng sau
nhà là một đồng bằng loáng thoáng những ngọn đồi, cả đồng
bằng màu xanh lục như hòn ngọc bích trên chiếc nhẫn của
Cleary – món quà tặng ngày xưa của chồng chưa cưới. Khắp đồng
bằng rải rác những cụm nhỏ màu trắng mượt mà, nhìn gần mới
thấy rõ đấy là những con cừu. Sau dãy đồi vệt thành một đường
lượn sóng là bầu trời xanh và núi Egmont vươn cao tới chục ngàn
feet, đỉnh núi chìm trong mây, các sườn núi vẫn còn phủ tuyết
trắng xóa và hình thế núi đều đặn, hoàn mĩ đến nỗi ngay cả
những người cả đời vẫn nhìn thấy nó mà ngày này sang ngày
khác vẫn ngắm nó không biết chán.
Đường lên nhà khá dốc, nhưng Frank vội vã, cậu biết rằng vào
lúc này cậu không được phép vắng mặt ở xưởng rèn: bố có những
quy định nghiêm khắc. Nhưng cậu đã vòng qua góc nhà và thấy
bọn trẻ dưới bụi cây.
Chính Frank đã đánh xe đưa mẹ đi Wahine mua búp bê cho
Meggie và cho đến giờ cậu vẫn ngạc nhiên không hiểu vì sao mẹ
chợt nảy ra ý định ấy. Mẹ hoàn toàn không thích tặng những món
quà không thực tế vào ngày sinh nhật, không có tiền đâu mà mua

https://thuviensach.vn

những thứ như thế, trước đây mẹ không hề tặng ai đồ chơi bao
giờ. Tất cả các con đều được một thứ quần áo gì đó, vào ngày sinh
nhật hoặc lễ giáng sinh, cái tủ áo nghèo nàn lại được bổ sung
thêm. Nhưng chắc là Meggie đã nhìn thấy con búp bê này trong
lần duy nhất được ra thành phố và Fiona không quên điều đó.
Frank có lần toan hỏi mẹ chuyện đó, nhưng mẹ chỉ lầu bầu rằng
đứa bé gái không thể không có búp bê, rồi nói ngay sang chuyện
khác.
Ngồi trên con đường nhỏ dẫn về nhà, Jack và Hughie, hai
thằng – bốn cái tay – vặn bẻ tất cả các khớp của búp bê, không
chút xót thương. Meggie đứng quay lưng về phía Frank, nhìn các
anh nhạo báng Agnes. Đôi bít tất trắng sạch sẽ của Meggie tụt
xuống trùm lên đôi giày màu đen, dưới bộ áo liền váy bằng
nhung màu nâu để mặc trong dịp hội hè lộ ra đôi chân trần.
Những búp tóc uốn cẩn thận xõa xuống lưng lấp lánh dưới ánh
mặt trời – không phải màu đỏ đồng, cũng không phải màu vàng
óng, mà là một màu gì đặc biệt giữa hai màu đó. Dải băng bằng
lụa mềm giữ cho tóc phía trước khỏi xoã xuống mặt đã trở nên
nhẽo nhợt và xô lệch hẳn đi, chiếc áo liền váy bám đầy bụi. Một
tay Meggie nắm chặt mớ áo xống của búp bê, tay kia cố đẩy
Hughie ra mà không được.
– A, đồ đểu cáng!
Jack và Hughie lập tức bật dậy và cắm đầu chạy, quên cả con
búp bê: Frank đã quát mắng thì chuồn cho mau là hay hơn cả.
– Chúng mày mà còn đụng đến con búp bê này lần nữa là tao
vặn gãy chân đấy! – Frank quát với theo.
Rồi cậu cúi xuống, nắm lấy hai vai Meggie và khẽ lắc:

https://thuviensach.vn

– Này, thôi đừng khóc. Chúng nó đi rồi, chúng nó sẽ không
động đến búp bê của em nữa đâu, cứ yên tâm. Cười đi nào, hôm
nay là ngày sinh của em kia mà!
Trên khuôn mặt húp lên của con bé, nước mắt chảy như suối;
nó ngước đôi mắt màu xám rất to, đầy đau khổ lên nhìn Frank,
đến nỗi cậu cảm thấy nghẹn thở. Cậu rút trong túi quần ra một
mảnh vải lem luốc, vụng về lau mặt cho em, bóp lấy cái mũi xinh
xinh giữa những nếp khăn:
– Xì đi!
Meggie nghe lời, nước mắt khô ráo, nhưng vẫn khó cất lên lời,
tiếng nấc cứ bật ra.
– Ôi, anh F-f-frank ơi, các anh ấy gi-ật Agnes của em! – Nó
khóc nấc lên. – T-t-tóc nó rối tung hết và những hạt ngo-ọc
“coong coong” văng đi hết! Nó lăn vào co-ỏ, em chẳng làm thế
nào tìm được!
Và nước mắt lại túa xuống tay Frank; Frank nhìn bàn tay ướt
của mình, rồi liếm những giọt nước mắt trên tay.
– Ờ, không sao, bây giờ anh em ta sẽ tìm. Nhưng khi em khóc
thì tất nhiên em sẽ chẳng nhìn thấy gì trong cỏ, mà sao tự dưng
em nói bập bẹ như đứa trẻ mới học nói vậy? Đã từ lâu em biết nói
“con con” chứ không phải “coong coong” kia mà. Xì mũi lần nữa
đi và nhặt con búp bê khốn khổ của em lên… tên nó là Agnes phải
không? Mặc áo váy vào cho nó, không thì nó bị bỏng nắng đấy.
Cậu đặt em gái xuống rìa đường, thận trọng đưa cho em con
búp bê và bắt đầu lục lọi trong cỏ, và lát sau cậu reo lên đắc
thắng, giơ cao trên đầu hạt ngọc nhỏ.
– Một hạt đây rồi! Em thấy không, chúng ta sẽ tìm đủ hết!

https://thuviensach.vn

Meggie nhìn anh với niềm kính yêu khôn tả, còn Frank vẫn
sục sạo trong đám cỏ cao và lần lượt đưa ra cho em xem những
hạt ngọc đã tìm thấy, nhưng rồi con bé chợt nhớ ra: da Agnes hẳn
là rất mềm mại, không chừng nó bị rộp nắng thực đấy, và nó bắt
đầu mặc áo cho búp bê. Hình như búp bê không bị hư hại nặng
lắm. Kiểu tóc xổ hết, tóc rối bù, tay và chân đầy vết bẩn vì hai
thằng anh xoay vặn chúng bằng những bàn tay lem luốc, nhưng
tay chân búp bê còn nguyên lành. Phía trên tai Meggie có gài
những chiếc lược con bằng mai rùa, nó rút bật ra một chiếc và
bắt đầu chải tóc cho Agnes, đấy là tóc hoàn toàn thật, dán một
cách khéo léo vào lớp vải màn và được tẩy màu cho thành màu
vàng rơm óng ả.
Meggie vụng về mân mê một cái nút gì đó trong tóc búp bê, và
đột nhiên xảy ra một việc khủng khiếp. Tóc lập tức tuột hết và
lủng liểng một cục rối tinh trên chiếc lược. Phía trên cái trán trơn
nhẵn của búp bê chẳng có gì cả – không có thóp, cũng chẳng có
cái sọ trần. Chỉ có một cái lỗ há hoác khủng khiếp. Sợ hãi, Meggie
cúi xuống và toàn thân run rẩy, nhìn vào trong. Nhìn từ trong có
thể lờ mờ đoán nhận ra hình dáng của má và cằm, ánh sáng lọt
vào qua đôi môi hé mở, và răng hiện thành những hình bóng đen
đen, như răng một con thú nhỏ nào đó và phía trên tất cả những
cái đó, Meggie nhìn thấy mắt Agnes – hai quả cầu nhỏ rắn chắc
xâu vào sợi dây thép tàn nhẫn cắm vào đầu búp bê.
Meggie hét lên một cách tuyệt vọng, không trẻ thơ tí nào,
quẳng Agnes đi và vẫn la lên, hai tay bưng mặt, con bé kinh
hoàng, run lên bần bật. Rồi nó cảm thấy Frank gỡ hai tay nó ra,
bế nó lên và ôm ghì vào ngực mình. Nó áp trán vào cổ anh, ôm
chặt lấy anh – sự gần gũi của anh an ủi nó, làm nó yên tâm, và

https://thuviensach.vn

Meggie thậm chí cảm thấy ở anh nó toát ra thứ mùi thú vị: mùi
ngựa, mùi mồ hôi, mùi sắt.
Cuối cùng, nó bình tĩnh lại chút ít và Frank đã hỏi được nó thật
tỉ mỉ về sự việc đã xảy ra: cậu nhặt con búp bê lên, băn khoăn
nhìn kỹ cái sọ rỗng và cố nhớ lại: hồi nhỏ tuổi, cậu có từng bị
những nỗi sợ khó hiểu giày vò hay không. Ồ không, ám ảnh cậu là
những cái khác: những con người, những lời thì thầm, những cái
nhìn xéo. Cậu nhớ tới khuôn mặt phờ phạc, rụt rè của mẹ, cơn
run của bàn tay mẹ nắm chặt lấy tay cậu, đôi vai rũ xuống của
mẹ.
Meggie nhìn thấy gì mà đến nỗi khiếp sợ như vậy? Có lẽ nó sẽ
ít sợ hơn nhiều nếu như do mất tóc, Agnes chỉ chảy máu. Đó là
chuyện bình thường, trong gia đình Cleary ít nhất một tuần một
lần, nhất định có người bị đứt tay hay bị vập chảy máu.
– Mắt… mắt… – Meggie thì thầm, quay đi, khăng khăng không
muốn nhìn con búp bê nữa.
– Quái vật chứ không phải là búp bê nữa! – Frank lẩm bẩm, áp
mặt vào mái tóc em. – Tóc gì tuyệt diệu, dày rậm, mềm mại và
chói rực lạ thường.
Suốt nửa giờ cậu dỗ dành Meggie cho đến khi ép được nó phải
nhìn Agnes, rồi nửa giờ nữa để dỗ được nó nhìn vào cái đầu
thủng lỗ của búp bê. Cậu chỉ dẫn cho con bé thấy mắt cấu tạo
như thế nào, mọi cái được dự tính và khuôn lắp chính xác như
thế nào để mắt không bị lé, nhắm mở dễ dàng.
– Thôi, bây giờ đến lúc em nên về nhà rồi đấy, – cậu nói, xốc
em lên chút nữa, ghì sát vào mình, ép chặt con búp bê ở giữa – Ta
sẽ nhờ mẹ sửa sang lại con búp bê, được chứ? Ta sẽ giặt là áo váy

https://thuviensach.vn

nó và dán lại tóc. Còn với những hạt ngọc này thì anh sẽ làm
những cái trâm thực sự để nó khỏi rơi và em sẽ có thể chải tóc
cho búp bê đủ các kiểu em muốn.
***

Fiona Cleary đang gọt khoai ở bếp. Chị hơi thấp hơn mức trung
bình, rất xinh gái, một người đẹp thực sự, nhưng gương mặt
nghiêm nghị, khắc nghiệt; thân hình cân đối tuyệt trần, tấm lưng
ong không hề xồ ra, không trở nên nặng nề, tuy người phụ nữ này
đã mang nặng đẻ đau sáu đứa con. Chị mặc bộ áo váy bằng vải
trúc bâu màu xám, chiếc váy dài buông chấm mặt sàn sạch bóng
như gương; che phủ phía trước áo là tấm tạp dề cực rộng, hồ bột
trắng muốt, tấm tạp dề mặc chui qua đầu và buộc lại sau lưng
bằng một dải băng hết sức gọn gàng hồ bột thật cứng. Từ sáng
sớm cho đến đêm khuya, cuộc sống của chị là ở bếp và vườn rau,
đôi chân đi giày thô màu đen đưa chị đi vẫn theo cái vòng tròn ấy
– từ bếp đến chậu giặt, từ chỗ giặt đến luống rau, và từ đó đến
dây phơi rồi trở lại bếp.
Chị đặt con dao xuống bàn, nhìn Frank với Meggie, hai bên
mép vành môi xinh đẹp trễ xuống.
– Meggie, sáng nay mẹ cho con mặc bộ áo váy đẹp nhất với
điều kiện là con không được làm bẩn nó. Thế mà con nhìn lại nó
xem! Lem luốc quá thể!
– Không phải lỗi tại em nó đâu, mẹ ạ – Frank xen vào, – Jack
và Hughie giằng búp bê của nó, chúng nó muốn xem tay chân
búp bê cử động thế nào. Con đã hứa với Meggie rằng mẹ và con sẽ

https://thuviensach.vn

giúp em, và búp bê sẽ lại như mới. Ta làm được chứ, mẹ nhỉ!
– Đưa xem – Fee giơ tay ra.
Chị vốn không nhiều lời, thường im lặng nhiều hơn. Chị nghĩ
gì, chẳng ai biết, ngay cả chồng chị. Việc đưa các con vào khuôn
phép, chị dành cho chồng, chồng bảo gì, chị làm đúng như thế,
vâng chịu và nín nhịn, trừ phi xảy ra điều gì hoàn toàn khác
thường. Meggie nghe thấy các anh thì thầm với nhau rằng mẹ sợ
bố không kém gì chúng, nhưng nếu đúng như thế thì nghĩa là chị
che giấu sự sợ hãi dưới cái mặt nạ điềm tĩnh không sao hiểu thấu
nổi và hơi cau có. Chị không bao giờ cười và dù có chuyện gì đi
nữa, cũng chưa lần nào chị nổi nóng.
Sau khi chăm chú xem xét Agnes, Fee đặt nó lên chiếc tủ con
cạnh bếp lò và nhìn Meggie.
– Sáng mai mẹ sẽ giặt áo váy cho nó và sẽ chải kiểu tóc mới.
Còn tối nay, sau bữa ăn, Frank có thể dán tóc và tắm rửa cho nó.
Những lời đó không phải là để an ủi, mà có tính chất thiết thực
nhiều hơn. Meggie gật đầu, mỉm cười ngập ngừng; có những lúc
nó thiết tha mong muốn mẹ cất tiếng cười, nhưng điều đó chưa
từng xảy ra. Meggie cảm thấy giữa nó và mẹ có cái gì chung, làm
cho hai mẹ con khác với bố và các anh trai, nhưng mẹ lúc nào
cũng bận, bao giờ cũng thẳng thừng, sắt đá, không thể gần được.
Mẹ sẽ lơ đãng gật đầu, khéo léo xoay người từ bếp lò về phía bàn,
làm lay động chiếc váy dài xếp nếp, và lại làm việc, làm việc và
làm việc.
Trong số các con, ngoài Frank ra, không ai hiểu được rằng mẹ
luôn luôn mệt mỏi, một sự mệt mỏi bất tận, không gì chữa khỏi
được. Có biết bao nhiêu việc cần làm, luôn luôn thiếu tiền, luôn

https://thuviensach.vn

luôn thiếu thời gian, và bất cứ việc gì cũng vẫn chỉ có một đôi tay.
Giá như Meggie lớn hơn chút nữa và đỡ đần được mẹ, ngay bây
giờ con bé cũng vẫn làm những việc đơn giản và nhẹ nhàng một
chút, nhưng nó mới có bốn tuổi, không thể trút cho nó nhiều
việc. Sáu đứa con mà chỉ có một con gái, mà lại là út. Tất cả
những người quen đều ái ngại cho bà mẹ của một gia đình như
thế và đều ghen với chị, nhưng công việc không vì thế mà bớt đi.
Trong chiếc giỏ nội trợ đã tích lại cả một núi bít tất chưa mạng,
và còn cả một chiếc bít tất mới trên que đan, đang đan dở, và
những chiếc áo len dài tay của Hughie đã trở nên quá chật,
nhưng Jack chưa đủ lớn để nhường lại áo của mình cho em.
***

Hoàn toàn tình cờ, vào tuần lễ có ngày sinh của Meggie,
Padraic Cleary lại ở nhà. Mùa xén lông cừu chưa tới, anh đi làm
cho những người hàng xóm – cày và gieo hạt. Bản thân anh là
người xén lông cừu – đấy là công việc theo mùa, kéo dài từ giữa
mùa hè cho đến cuối mùa đông, rồi bắt đầu mùa cừu đẻ. Thường
thì Cleary khéo xoay xở tìm được đủ việc làm để cùng gia đình trụ
được qua mùa xuân và tháng đầu hè: anh giúp việc đỡ cừu đẻ, cày
đất hay thay thế chủ nhân một trại sữa nào đó không kịp vắt sữa
tất cả bò cái hai lần một ngày. Ở đâu tìm được việc làm là anh đi,
để mặc cho gia đình tự lo liệu lấy đời sống trong ngôi nhà lớn cũ
kỹ; như thế cũng không phải là tàn nhẫn gì cho lắm. Anh không
thuộc loại những kẻ may mắn có đất riêng của mình, vậy thì
không còn cách nào khác.

https://thuviensach.vn

Hôm ấy, sau lúc mặt trời lặn ít lâu, khi anh trở về, trong nhà đã
thắp đèn và những bóng đen nhảy nhót trên cái trần cao. Bọn trẻ
con trai đủ mặt cả, trừ Frank, tụ tập trên bậc tam cấp phía sau,
đang nghịch một con nhái. Padraic hiểu ngay Frank ở đâu: từ chỗ
chất củi vọng đến tiếng rìu bổ đều đều. Padraic đi qua bậc tam
cấp rộng, hầu như không dừng lại, chỉ đá Jack một cái và kéo tai
Bob.
– Đến giúp Frank bổ củi đi, những thằng lười nhác! Mà mau
mau lên, cho đến khi nào mẹ gọi về ăn, không thì chết đòn cả nút
đấy!
Anh gật đầu với Fiona đang loay hoay bên bếp lò; anh không
ôm hôn chị vì cho rằng mọi sự biểu lộ tình cảm âu yếm giữa vợ
chồng chỉ thích hợp trong buồng ngủ. Trong lúc anh cởi đôi giày
bết bùn khô, Meggie nhảy chân sáo chạy đến, mang cho bố đôi
dép đi ở nhà, và Padraic nở một nụ cười rộng với con. Bao giờ
cũng thế, mỗi lần nhìn thấy con bé, trong lòng anh lại xốn xang
một niềm ngạc nhiên khó hiểu. Nó kháu khỉnh lạ, tóc đẹp tuyệt
vời; anh ngoắc một búp tóc, kéo duỗi ra, rồi lại thả ra: thật thích
thú khi thấy mớ tóc dài lại cuộn vào như cái lò xo và nhảy về chỗ
cũ. Rồi anh bế con lên, đến gần bếp lò, cạnh đấy có chiếc ghế
bành thuận tiện duy nhất trong bếp: chiếc ghế bằng gỗ, lưng
chạm trổ, mặt ghế có đệm. Anh khẽ thở dài, ngồi xuống, lấy ống
tẩu, dộng bừa tàn xuống sàn. Meggie ngồi thu mình thoải mái
trên đùi bố, hai tay ôm quàng lấy cổ bố và ngước khuôn mặt xinh
xắn tươi tắn về phía bố: đấy là trò chơi buổi tối quen thuộc của nó
– nhìn ánh lửa qua bộ râu ngắn màu hung của bố.
– Này, ở nhà thế nào, Fee? – Padraic Cleary hỏi vợ.

https://thuviensach.vn

– Tốt cả thôi, Paddy ạ. Hôm nay mình làm xong khu vực dưới
rồi chứ?
– Ừ, xong cả rồi. Sáng mai sẽ bắt tay vào khu vực trên sơm
sớm một chút. Ôi, tôi mệt mỏi quá!
– Đã đành rồi, MacPherson lại giao cho mình con ngựa cái bất
trị ấy chứ?
– Đương nhiên. Thế mình tưởng ông ta sẽ chịu vất vả với con
vật ấy và sẽ cho tôi con xám tro chắc? Hai vai nhức nhối, hết cả
hơi. Tôi đánh cuộc rằng khắp New Zealand không tìm đâu ra con
vật nào khác bướng như thế.
– Thôi cũng được. Ngựa của ông già Robertson toàn là ngựa
tốt, mà chẳng bao lâu nữa mình sẽ chuyển sang làm cho ông ta.
– Chong chóng lên thì hay. – Padraic nhồi thuốc lá rẻ tiền vào
tẩu, kéo cái bấc ở cây đèn sắt tây cạnh bếp lò. Anh gí cái bấc vào
cửa bếp lò bỏ ngỏ, lập tức nó cháy. Padraic ngả người lên lưng
ghế, rít sâu đến nỗi trong tẩu có tiếng ọc ọc. – Thế nào, Meggie,
con có vui sướng vì con đã lên bốn không? – Anh hỏi con gái.
– Rất vui sướng, ba ạ.
– Mẹ đã tặng quà cho con rồi chứ?
– Ôi, làm sao ba mẹ đoán ra là con muốn có Agnes?
– Agnes à? – Anh mỉm cười liếc nhanh nhìn vợ, sửng sốt
nhướn cao lông mày. – Vậy ra tên nó là Agnes à?
– Vâng. Nó đẹp lắm, ba ạ. Con cứ muốn suốt ngày nhìn nó.
– May mà vẫn còn có cái để mà nhìn, – Fee cau có nói. – Jack
và Hughie giằng ngay lấy con búp bê ấy, bé Meggie tội nghiệp
chưa kịp xem xét tường tận đồ chơi của mình.

https://thuviensach.vn

– Thì chúng nó là con trai mà. Búp bê có bị hỏng nặng lắm
không?
– Vẫn ...